LEO XIV

SAMUEL PRUVOT

Voorwoord

Het conclaaf en
de verkiezing
van paus Leo XIV

Auteur: Samuel Pruvot, met medewerking van
Marc Leboucher en agentschap I. Media

Vertaling: Erik Galle

Coverfoto: © Picture Alliance, Stefano Spaziani, 18-05-2025

Coverontwerp: Beeldzorg

Vormgeving binnenwerk: www.intertext.be

Productiebegeleiding: Tim Beijer Producties

Oorspronkelijke uitgave: Léon xiv. L’apôtre de la paix
© Salvator Editions, Paris, 2025, Yves Briend Éditeur (S.A.)

© Otheo Books, Halewijnlaan 92, 2050 Antwerpen, België, www.otheobooks.be

Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere wijze, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

D/2025/5930/078

ISBN 978 90 8528 323 2

ISBN e-boek: 978 90 8528 324 9

Het Goede Boek

Net als Otheo Books hecht Arctic Paper veel waarde aan de kwaliteit van boeken. Boeken die lezers inspireren, gedrukt op papier dat generaties lang meegaat. Munken Book-papier heeft een warme tint, voelt natuurlijk aan en draagt zo bij aan een aangename leeservaring. Het wordt milieuvriendelijk geproduceerd bij Arctic Paper Munkedal in Zweden en is Cradle-to-Cradle gecertificeerd, geschikt voor de circulaire economie.

Dit boek werd volledig geproduceerd in Europa.

Op Pasen hebben we paus Franciscus voor het laatst gezien. Hij was zo verzwakt. Hij had bijna geen stem meer. Maar hij was er. Nu voor het laatst. Toen ik ’s anderendaags, op paasmaandag, vernam dat hij gestorven was, werd het heel stil. Ik ben zo vlug mogelijk naar Rome vertrokken. Toen dacht ik niet direct aan het conclaaf. Ik kwam allereerst voor de begrafenis. Om afscheid te nemen. En bovenal om met de woorden van het Magnificat God te danken die gedurende dit pontificaat zulke ‘grote dingen heeft gedaan’.

De uitvaartliturgie blijft in mijn geheugen gegrift. Het Godsvolk samen met de groten der aarde rondom het dode lichaam van hem die altijd en overal de pleitbezorger was van de vrede en die ons er telkens weer aan herinnerde dat we allen broeders zijn. Fratelli tutti!

Voor de uitvaart had men de tekst gekozen op het einde van het Johannes-evangelie waar Jezus tot driemaal toe aan Petrus vraagt: ‘Simon, zoon van Johannes, bemin je Mij?’ Waarop Petrus telkens antwoordt: ‘Gij weet dat ik u bemin.’ En Jezus weer: ‘Weid mijn schapen.’ Alles ligt vervat in die ene vraag en in het antwoord van Petrus en de zending die hij ontvangt. Zonder het te beseffen was het conclaaf begonnen. Petrus was niet volmaakt. Hij had zijn Meester verloochend. Maar voor Jezus telde slechts dit ene: ‘Bemin je Mij?’ Ik wist dat ik die vraag niet kon vergeten op het ogenblik dat ik mijn stem zou uitbrengen op het conclaaf.

Op het conclaaf wordt alleen gestemd. Maar de dagen ervoor hebben de kardinalen elkaar meer dan een week lang ontmoet: om elkaar beter te leren kennen en van gedachten te wisselen over de situatie van de Kerk, over de grote uitdagingen waarvoor ze staat en natuurlijk ook over wat we verwachtten van de nieuwe paus. We kwamen uit alle hoeken van de wereld en elk kon spreken in alle vrijheid en openheid vanuit eigen ervaring, met de eigen accenten en aandachtspunten.

Toen ik hoorde wat er allemaal werd uitgesproken, kreeg ik gaandeweg groot vertrouwen. Paus Franciscus was niet tevergeefs paus geweest. De twaalf jaar van zijn pontificaat hebben de Kerk getekend. Er was geen weg terug. Voortdurend hoorde ik spreken over een meer nederige en open Kerk. Een synodale Kerk waar allen samen op weg gaan en elke gedoopte daadwerkelijk betrokken is in het leven van de Kerk. Een Kerk die niet terugplooit op zichzelf en niemand uitsluit. Open op de wereld en niet blind voor de tekenen van de tijd. En vooral ook een Kerk die deelt in de vreugden, maar ook in het verdriet en het lijden van de mensen, van allen die het slachtoffer zijn van armoede, van oorlog en geweld, van uitsluiting en discriminatie. Pleitbezorgster van allen wier stem niet gehoord wordt. Het was te voelen in de aula: het verlangen naar een verdere en diepere hervorming en bekering van de Kerk. En ik dacht bij dit alles: de Geest doet zijn werk.

Voor mij was de belangrijkste vraag of we bereid waren verder te gaan op de weg die paus Franciscus ons had getoond, in grote trouw aan het Tweede Vaticaans Concilie. En dat was inderdaad het geval. Het gaf me veel vreugde en vertrouwen. Ik vermoedde toen ook dat het conclaaf niet lang zou duren. Toen we in conclaaf gingen, was er al een fundamentele consensus. En inderdaad vrij vlug ontstond grote eensgezindheid voor de keuze van kardinaal Robert Prevost, die de naam van Leo XIV koos. Hij werd bij meerderheid van stemmen gekozen, dat is waar. Maar nog méér waar is dat we hem hebben gekregen. Het is niet ons werk. Zo heb ik het ervaren.

Paus Leo XIV komt uit de Verenigde Staten en was lange tijd missionaris en bisschop in Peru. Hij is er zeer geliefd. Hij kent ook Rome: hij was er generaal-overste van de augustijnerorde en daarna prefect van het dicasterie voor de Bisschoppen. Zijn pastorale ervaring is ruim en veelzijdig. Hij is een rijke persoonlijkheid. Iemand die niet verdeelt maar bijeenbrengt. Hij koos de naam Leo met een uitdrukkelijke verwijzing naar Leo XIII en diens encycliek Rerum novarum, het toenmalige antwoord op de industriële revolutie met haar desastreuze gevolgen voor de arbeider en een blijvende mijlpaal in de sociale leer van de Kerk.

Toen hij na het conclaaf op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek verscheen en voor het eerst de zegen urbi et orbi gaf, heeft hij de woorden van Augustinus geciteerd: ‘Voor u ben ik bisschop, maar met u ben ik christen.’ Daarmee is veel gezegd over het komende pontificaat en over de synodale weg waarop paus Leo verder wil gaan. Ontroerend mooi was zijn homilie in de eucharistie bij zijn aanstelling acht dagen later. Verwijzend naar zoveel ellende van oorlog en geweld zei hij: ‘Dit is het ogenblik van de liefde.’ Hoe nederig en klein ook, de Kerk is geroepen om een teken van verzoening te zijn in een verdeelde wereld. En toen zei hij in niet mis te verstane woorden: ‘Dat is de missionaire geest die ons moet bezielen, zonder ons op te sluiten in onze kleine groep noch ons hoger te wanen dan de wereld; we zijn geroepen om aan iedereen Gods liefde te brengen om te komen tot die eenheid die de verschillen niet wegneemt, maar de persoonlijke geschiedenis van iedereen en de sociale en religieuze cultuur van elk volk bekrachtigt.’

Ik ben de schrijver van dit boek, Samuel Pruvot, en allen die eraan meegewerkt hebben zeer dankbaar. Moge de lectuur van dit boek velen helpen paus Leo XIV beter te leren kennen en de toekomst met vertrouwen tegemoet te zien.

+ Jozef kardinaal De Kesel

Ten geleide

Eerste lunch in Casa Santa Marta

Bij het ontwaken op 9 mei 2025 hangt er nog een roes van vreugde over Rome, naar aanleiding van de verkiezing van de nieuwe paus Leo XIV de dag tevoren. Ik heb me bij mijn collega’s van uitgeverij Salvator vervoegd om een boek over hem voor te bereiden. Net als duizenden anderen keek ik naar de witte rook. Hier en daar vielen de eerste rookslierten waar te nemen, aanvankelijk haast niet te onderscheiden van de aanwezige wolken. En toch was de boodschap duidelijk. Habemus papam!

Deze vrijdag verloopt heel anders dan gewoonlijk. Omstreeks 13.00 uur heb ik een afspraak met mijn vriend kardinaal Philippe Barbarin. ‘Kom naar het gastenverblijf Casa Santa Marta’, zei hij me aan de telefoon. Hij heeft het conclaaf meegemaakt en komt net van de eerste eucharistieviering met de Heilige Vader in de Sixtijnse Kapel. Na wat over en weer gepraat met de Zwitserse garde, het passeren van de veiligheidscontrole en onder een brandende zon, ontmoet ik hem in het hart van het Vaticaan. De kerkvoogd begroet me met een warme glimlach en neemt me in een gezapig tempo mee richting eetzaal.

Het gebouw is uitgestrekt, met marmer waar je ook kijkt. En toch is er het gevoel van onder elkaar te zijn. Er is niets plechtstatigs aan, afgezien van de muren. Ik ben de enige leek, een Fransman bovendien, te midden van ongeveer dertig kardinalen uit de hele wereld. Iedereen bedient zichzelf aan een buffet met rauwkost. Er is geen protocol waardoor je je niet op je gemak zou voelen. Samen met Philippe Barbarin neem ik plaats aan een tafel waar Madagaskische, Indische, Thaise en Italiaanse kerkvoogden schouder aan schouder naast elkaar zitten. We wisselen enkele persoonlijke herinneringen uit, waaronder die aan een andere verrassende keuze in 2013: paus Franciscus.

De rauwkost gaat vergezeld van de niet te vermijden pasta en natuurlijk vis, het is immers vrijdag. Plots gaat de deur open, iedereen staat op en begint te applaudisseren. Leo XIV komt binnen met een klein gevolg. Ook nu is er geen sprake van protocol: de kardinalen verwelkomen hem als een van hen. De paus gaat vervolgens langs de tafels en mijn vriend Philippe stelt me aan hem voor. ‘Ik ben een Franse uitgever van boeken over religie, Heilige Vader’, vertel ik hem in het Engels. Een snedig antwoord laat niet op zich wachten: ‘Dan kunt u me de oorsprong van de naam van mijn grootvader uit de doeken doen!’ Het is inderdaad zo dat deze Amerikaan uit de Verenigde Staten, die een tijd in Peru verbleef, de zeer Franse naam Prevost draagt, net als die van bepaalde inwoners uit de streek van Berry, waar mijn familie vandaan komt, niet ver van Bourges. ‘Hier kan ik u nog niet mee helpen, Heilige Vader.’ ‘Dan moet u opzoekwerk verrichten’, antwoordt hij goedgehumeurd. De omstanders lachen hartelijk. Ik voeg eraan toe dat we een boek over hem aan het voorbereiden zijn. Hij kijkt me met een zeker ongeloof aan en glimlacht daarna bemoedigend. We poseren voor enkele foto’s. Daarna wens ik hem het allerbeste voor de taak die hem wacht. Onze blikken kruisen elkaar opnieuw, voordat ook hij zich naar het buffet begeeft.

‘Zoek en gij zult vinden.’ Ik moet onvermijdelijk aan deze zin uit het Evangelie denken wanneer ik naar mijn tafel terugkeer. Ik kijk naar Leo XIV, die een paar meter verderop zit. Zijn slanke gestalte doet me onweerstaanbaar denken aan Paulus VI. Een en al elegantie, zijn gebaren aristocratisch. Deze man, van wie gezegd wordt dat hij gereserveerd is, praat heel spontaan met zijn tafelgenoten. Kort daarna worden de mobiele telefoons tevoorschijn getoverd. Heel wat kardinalen willen met hem op de foto. Souvenirs zijn een must. Kardinaal Marx is aanwezig, een specialist in de sociale leer en dat met zo’n naam. Ook mgr. Vesco, de aartsbisschop van Algiers, is van de partij en Timothy Radcliffe in zijn dominicaanse habijt. Zijn Britse humor doet hij alle eer aan door te zeggen ‘goed geslapen te hebben’, als antwoord op mijn vraag wat hij van de verkiezing vindt.

De herinnering aan die eerste lunch in Casa Santa Marta zal me lang bijblijven.

‘Zoek en gij zult vinden!’ Dat zegt in één zin waar dit boek over gaat. Het is grotendeels geschreven door mijn vriend Samuel Pruvot en is de eerste Nederlandstalige biografie van de nieuwe paus. Ten koste van enkele slapeloze nachten schetst de auteur een volledig portret van Leo XIV. Hij vertelt over zijn verkiezing, over het parcours dat hij tot dan heeft afgelegd, focust op de hete hangijzers die hem te wachten staan en bundelt de reacties op zijn benoeming. Het is de perfecte manier om meer te weten te komen over het nieuwe hoofd van de Kerk.

Bij het aanvaarden van dit ambt moest Leo XIV, een augustijn, misschien denken aan de openingszin van de Belijdenissen van zijn geliefde Augustinus: ‘U hebt ons voor Uzelf gemaakt, Heer, en ons hart is onrustig tot het rust vindt in u.’

Marc Leboucher,

directeur uitgeverij Salvator

Habemus papam!

Sint-Pietersplein, 8 mei, 8 minuten over 18 uur. Fumata bianca. De witte rook die opstijgt uit de Sixtijnse Kapel kondigt de keuze aan van een nieuwe paus als opvolger van Franciscus. Overal hoor je luide bijvalsbetuigingen. Ik moet denken aan die fantastische passage uit de Apocalyps waar de ziener de geredde mensheid beschrijft: ‘Daarna zag ik een grote menigte, die niemand tellen kon, uit alle rassen en stammen en volken en talen’ (Apk 7, 9).

De honderddrieëndertig kiesgerechtigde kardinalen waren sinds woensdagmiddag 7 mei in conclaaf bijeen om een nieuwe paus te kiezen. Het conclaaf is in feite heel snel beëindigd, in minder dan twee dagen. In de vierde stemronde, zoals twintig jaar geleden bij de verkiezing van Benedictus XVI, zijn de kardinalen het eens geworden over een naam. De opwinding bereikt een hoogtepunt.

Fumata bianca. De overvloedige witte rook houdt enkele minuten aan, terwijl een nog wat ingehouden gejuich het plein steeds meer inpalmt. Een schokgolf van dankbaarheid, een uitbarsting van vreugde verspreidt zich als een golf tot in Castel Sant’Angelo en verder. Pelgrims en nieuwsgierigen blijven toestromen en proberen zich een weg te banen door de dichte menigte, die al sinds halverwege de middag wacht op de aankondiging van de nieuwe paus.

Twee jonge vrouwen uit Polen staren naar de schermen. Ze komen uit Przemyśl, aan de grens met Oekraïne. Ela, twintig, en Beata, vierendertig jaar, zijn allebei katholiek. ‘Onze pelgrimstocht naar Rome was een maand van tevoren geboekt… Vanochtend hebben we nog het Vaticaans Museum bezocht. We kijken ernaar uit om degene te leren kennen die het toekomstige hoofd van de Kerk wordt, wij vinden dat een heel belangrijk iemand… hij is onze gids. Hij bezit de autoriteit om aan de wereld te zeggen wat goed is en wat kwaad.’

Overlopend van vreugde steekt mgr. Jean-Yves Riocreux, bisschop-emeritus van het bisdom Basse-Terre in Guadeloupe, haast huppelend het plein over. Deze Franse kerkvorst danst haast zoals koning David voor de muur van camera’s die bovenaan de Via della Conciliazione zijn opgesteld. De bisschop staart naar de witte rook, bijna opspringend als een kind: ‘Slechts vier stemrondes. Dat is even snel als bij Benedictus XVI! Je zult het zien, de kardinalen kozen voor een consensusfiguur, een zwaargewicht.’

Vlak naast hem beginnen twee Iraakse nonnen met de vlaggen van hun land te zwaaien. Het zijn dominicanessen van de heilige Catharina van Siëna. Ze roepen uit volle borst: ‘Viva! Viva!’ Ze hebben hoge verwachtingen van de volgende paus die op het balkon zal verschijnen, want ze wonen in Karakosh, in een land dat door oorlog is uiteengereten. ‘Hij is het hoofd van de Kerk, en dat is zo belangrijk voor de toekomst en voor vrede…’

18.12 uur. De klokken van de basiliek luiden vol overgave. Pure vreugde, kinderlijk en eschatologisch tegelijk. Het is alsof een lang ondergronds spiritueel proces, waaraan meer dan een miljard katholieken in het geheim deelnamen, wordt afgerond. De menigte kan met haar ongeduld geen weg, ze wil de naam van de opvolger van Franciscus kennen en zijn gezicht zien…

Stilte. Na lange minuten van wachten komt er beweging in de witte gordijnen van de loggia, het centrale balkon van de Sint-Pietersbasiliek. Dominique Mamberti, een Franse kardinaal, maakt zijn opwachting. In een verbijsterde stilte spreekt hij de beroemde woorden uit: ‘Annuntio vobis gaudium magnum: habemus papam’ (Ik verkondig jullie een grote vreugde: we hebben een paus).

Op het Sint-Pietersplein doet een klein kereltje alle moeite om uit zijn kinderwagen te komen. Ook hij wil zien wat er zich op het balkon afspeelt, waar een wit stipje ieders aandacht trekt. Het geduld van Gabriël, een blond jongetje met blauwe ogen, alsof hij een ontsnapte engel is uit de Sixtijnse Kapel, is al opgesoupeerd. Colombe en Tanguy, zijn ouders, hadden een pelgrimage naar Rome gepland in het kader van het jubeljaar. ‘De zesde mei is de verjaardag van de plundering van Rome, waarbij bijna honderdvijftig leden van de Zwitserse garde hun leven gaven om paus Clemens VII te beschermen.’ Tanguy, zelf lid van de Zwitserse garde tussen 2018 en 2020 en pasgehuwd, was door de commandant uitgenodigd om de herdenkingsceremonie op 6 mei bij te wonen. Die ging niet door vanwege het overlijden van de paus. ‘Maar een conclaaf is nog beter’, zegt Colombe. ‘We dronken een kop koffie in de Porta Angelica, toen we het ongelooflijke nieuws vernamen! We renden naar het Sint-Pietersplein met de kinderwagen.’ Colombe en Tanguy worden vergezeld door een goede Italiaanse vriendin. Maria Aurelia, dertig, is een Romeinse pur sang: ‘Ik kom om mijn nieuwe bisschop te zien! Ik ervaar dit als een heel speciaal moment. Sinds ik een klein meisje was, heb ik alle grote ceremonies bijgewoond die met de pausen te maken hadden. De herinneringen die ik meedraag, zijn niet te tellen… Het is zo spannend om dadelijk de nieuwe bisschop van Rome te zien!’ Als Italiaanse omarmt Maria Aurelia haar diep katholieke identiteit: ‘Wij dragen hier het gewicht van de geschiedenis met ons mee. Ik verwacht dat de paus het geloof van de katholieken kan versterken en ons kan richten op de waarheid. Ik vind dat heel belangrijk. Het geloof moet een licht zijn voor de hele wereld.’

Een jonge franciscaan – broeder Luis – staat als aan de grond genageld op het plein. Hij is samen met andere broeders van zijn orde op pelgrimstocht naar Rome en vertelt ons hoe hij zich voelt: ‘Mijn dankbaarheid voor paus Franciscus is heel groot. Ik hoop op continuïteit. Hij heeft zo gehamerd op het belang van barmhartigheid.’

De zon speelt haar spel in de zuilengang van Bernini. Ze is zich ongetwijfeld aan het voorbereiden op de verschijning van de nieuwe paus. Stanislas, acht jaar oud, kan niet meer wachten. ‘Het is heel belangrijk: we krijgen een nieuwe paus’, legt deze jonge Fransman uit. ‘We maken hier geschiedenis mee. Ik hoop op een Franse paus. Maar ik weet dat het ook een Italiaan, een Portugees of Zweed kan zijn…’ En waarom geen Amerikaan? Stanislas besluit peinzend: ‘De paus laat lang op zich wachten omdat hij waarschijnlijk een beetje bang is. Er staan zoveel mensen op hem te wachten op het plein…’ Hugues, de vader van Stanislas, loopt over van dankbaarheid: ‘We zijn gisteravond uit Parijs aangekomen. We hebben zo’n geluk! Mijn favoriete paus was Johannes Paulus II. We hebben stieren nodig om snelheid te maken.’ Een stier of een leeuw. Leo is leeuw in het Latijn.

De geboorte van het conclaaf

We keren even terug in de tijd. Het is 24 april in het Vaticaan. We bevinden ons midden in het octaaf van Pasen, vervuld nog van het licht van de Verrijzenis en van het nieuwe leven dat door Christus is aangereikt. De Kerk bereidt zich voor op een moment vol hoop, uitkijkend om een nieuwe herder te mogen verwelkomen als opvolger van Petrus. Om het met de woorden van kardinaal François Bustillo, die deelneemt aan zijn eerste conclaaf, te zeggen: ‘Het werk van de kardinalen in conclaaf is een nieuwe paus voort te brengen, hem geboren laten worden.’

De derde ontmoeting tussen de kardinalen zal vroeg in de ochtend plaatsvinden en de vele journalisten – verzameld in groep, gewapend met hun microfoons en camera’s – liggen op de loer bij de Petruspoort, waar iedereen langs moet om de aula Paulus VI te bereiken. Elk rood kalotje tracht zich zo goed mogelijk een weg te banen, soms met enkele spaarzame woorden commentaar in het voorbijgaan. De kardinalen kijken reikhalzend uit naar deze algemene vergaderingen, een kans om elkaar beter te leren kennen voor op 7 mei, D-Day, het conclaaf officieel van start gaat. Tijdens de Congregazioni generali wordt elke kardinaal – kiesgerechtigd of niet – uitgenodigd om het woord te nemen en zijn visie op de Kerk met anderen te delen. Dat duurt slechts enkele minuten. De geschiedenis leert ons dat bepaalde interventies spijkers met koppen kunnen slaan en de vergadering van de kardinalen danig door elkaar kunnen schudden.

Eerste verkenningen

Onder de honderdvijfendertig kiesgerechtigde kardinalen die in Rome worden verwacht – honderddrieëndertig zullen er uiteindelijk stemmen – bevindt zich de toekomstige paus. Vaticanisten haasten zich een lijst met papabili op stellen. Ze proberen tevergeefs van tevoren het resultaat te raden van de menselijke en goddelijke stemming in de Sixtijnse Kapel. ‘In het hoofd kruipen van een kardinaal is geen gemakkelijke opdracht’, zegt Hugues Lefèvre, directeur van het agentschap I. Media. ‘Een vaticanist kan vanuit rationele criteria het mysterie van de keuze die gemaakt zal worden niet ontcijferen.’ Dat mysterieuze trekt ook de aandacht van bookmakers: ‘Het spel van de papabili is leuk, zelfs opwindend, maar altijd riskant en onvermijdelijk onnauwkeurig’, waarschuwt Romilda Ferrauto, speciaal adviseur van het persbureau van de Heilige Stoel.

Zich voorbereiden op alles

Volgens kardinaal Barbarin moeten we op alles voorbereid zijn: ‘De uitgangspositie is heel open. Sinds Franciscus zijn we werkelijk in een andere context beland, zowel vanuit theologisch als geografisch oogpunt. Hij was geen paus zoals zijn voorgangers. Een heilzame vernieuwing in de Kerk was het resultaat.’

Hoe kies je een paus? Het is een beslissing waarbij menselijke criteria belangrijk zijn, maar niet altijd doorslaggevend, benadrukt kardinaal Bustillo: ‘We vragen niet eerst naar zijn identiteitskaart of zijn politieke voorkeur. We polsen niet eens of hij een aardig iemand is! Er worden geen verkiezingstactieken van onder het stof gehaald. Wie een conclaaf op die manier benadert, ontheiligt het.’ Een ernstige beschouwing, maar een die de prognoses van de vaticanisten geen jota vooruithelpt.

De onmogelijke robotfoto
van de paus

Een conclaaf verloopt niet zoals een andere verkiezing. Er spelen zoveel menselijke en spirituele factoren mee dat alleen God er wijs uit kan worden. Nu de kardinalen zich voorbereiden om zich samen op te sluiten en zich over te geven aan de werking van de Heilige Geest, vraagt een mens zich af wie in staat zal zijn om de – soms explosieve – erfenis van het pontificaat van Franciscus in goede banen te leiden. Ongetwijfeld een kardinaal die lijkt op Bergoglio? ‘Niet noodzakelijk’, lacht kardinaal Barbarin. ‘Pausen komen en gaan en ze zijn niet allemaal hetzelfde. Tussen Johannes Paulus II en Benedictus XVI was er een theologische affiniteit, maar niet wat hun temperament betreft. Tussen Benedictus XVI en Franciscus was er zowel op theologisch vlak als wat het karakter betreft geen gelijkenis.’

Tijdens de algemene vergaderingen is er nog tijd om af te wegen welke criteria ertoe kunnen leiden dat het college van kardinalen naar deze of gene kant overhelt. Leeftijd, afkomst, theologische oriëntatie, temperament: alles lijkt belangrijk. Maar in welke mate? Romilda Ferrauto schetst het beeld van een paus die dingen in zich weet te verenigen: ‘Kiezers zouden verleid kunnen worden door een meer spirituele figuur, een gids die niet alleen oplossingen kan aandragen voor de interne problemen van de Kerk, maar ook een profetische visie uitdraagt. Tegen die achtergrond bestaat de uitdaging erin het instituut en de spiritualiteit, de leer en het concrete leven, traditie en vernieuwing bij elkaar te houden.’ Kortom, de kwadratuur van de cirkel.

Om de situatie samen te vatten voegt ze eraan toe: ‘Het is statistisch gezien waarschijnlijk dat de volgende paus een kardinaal zal zijn die door Franciscus zelf is benoemd, wat niet betekent dat hij een kopie zal zijn van Franciscus. Bergoglio werd door Johannes Paulus II tot kardinaal benoemd, maar zijn pontificaat was heel anders dan dat van de Poolse paus. De kloof tussen conservatieven en progressieven, die zeker groter is geworden tijdens dit pontificaat, zal niet noodzakelijk een beslissende invloed hebben op de uitkomst van het volgende conclaaf.’

Romilda Ferrauto wijst er daarentegen op dat de geografische en culturele diversiteit van de kiezers meer gewicht in de schaal zou kunnen leggen dan hun ideologische oriëntatie. ‘Door het vernieuwen van het college van kardinalen heeft Franciscus een stem gegeven aan deze lokale Kerken die vaak vergeten werden, hij verruimde de vertegenwoordiging uit Azië, Afrika en Amerika.’

Luisteren naar de Heilige Geest

Op de avond van 24 april blijft de temperatuur in Rome de hoogte in gaan. Ongetwijfeld het gevolg van allerlei speculaties door vaticanisten, wier hersenen haast vuur vatten. Hoe zullen ze het uithouden tot de dag dat er witte rook verschijnt? Op het voorplein van de San Luigi dei Francesikerk in Rome beantwoordt kardinaal Jean-Claude Hollerich, algemeen rapporteur voor de synode en aartsbisschop van Luxemburg, vragen van Franstalige journalisten.

De kardinaal veegt de verscheidenheid in standpunten binnen het gezelschap niet onder de mat. ‘Er zijn zeker inderdaad verschillende visies, maar dat betekent niet dat de Kerk verdeeld is. Onze verbondenheid met elkaar is sterker dan de meningsverschillen. Op de synode waren we in staat om de verdeeldheid te overstijgen zonder in radicalisme te vervallen, terwijl de radicaliteit van het Evangelie overeind bleef. Het zou goed zijn om nu hetzelfde te doen en een gemeenschappelijke basis te zoeken om samen verder op weg te gaan. Conservatief zijn of progressief, is niet belangrijk. Wat belangrijk is, is het geloof in de levende Christus.’

Geloof in Christus, maar ook in de Heilige Geest, die de hoofdrolspeler is tijdens het conclaaf: ‘We vertrouwen erop dat de Heilige Geest beslist! Ik ben niet de Heilige Geest! Maar dat voorkomt niet dat er een zekere vrees bestaat, we voelen ons zeer klein. We moeten beslissingen nemen voor de hele Kerk, dus er moet echt voor ons gebeden worden, zodat we ons openen voor de stem van de Heilige Geest.’